Marie Bamutese

Marie - Overleven met de dood

4 sterren

Marie Bamutese & Peter Verlinden

7 april 1994, daags na de aanslag op Juvénal Habyarimana, de president van Rwanda,  begint de hel voor Marie Bamutese, in het verhaal gewoon Marie genoemd, die net zoals twee miljoen andere Rwandezen begint aan een vlucht die meer dan vier jaar zou duren. Een vlucht door Rwanda en Congo, achternagezeten door bloeddorstige commando’s die moorden om – ja voor wat eigenlijk?

Het hele boek staat vol gruwelijke details over hoe mensen worden vermoord, onteerd en gedegradeerd tot de laagsten der lagen. Hoe overleven elke dag opnieuw begint met de onzekerheid of je de avond wel zult halen. Hoe bijna niemand je helpt, want helpen betekent je dood. Hoe je je familie langs de kant moet achterlaten, want anders ben je zelf ten dode opgeschreven. Hoe het ieder voor zich wordt, geen enkele cultuur, familieband of cohesie overblijft. Hoe een genocide de meest verachtelijke daad van geweld is die door mensen wordt gepleegd.

Zowel de media, westerse regeringen als de ngo’s keken de andere kant uit, niet in het minst omdat ze zelf gemanipuleerd werden. Bijna allemaal – en doorlopend – spoorden ze de vluchtelingen aan terug te gaan naar Rwanda, waar ze zouden opgevangen worden. Waar ze, in werkelijkheid, in de likkende vuurmond liepen van de rebellen, intussen soldaten van de regering geworden.

Voor Marie liep het uiteindelijk goed af. Via het vluchtelingenkamp in Goma, geraakte ze in Bukavu, in een centrum van Save the children. Van daaruit werd een verplichte repatriëring naar Rwanda georganiseerd, terwijl de vluchtelingen maar al te goed beseften dat dit geen gunstige eindbestemming zou zijn.

Op een dag zag Marie de kans schoon om te vluchten. Ze ging naar een klooster, waar ze een broeder kende. Daar werd haar verhaal op bandopnemer gezet. De broeders zorgden ervoor dat ze kon onderduiken bij een familie in Bukavu. Tot ook daar gevaar dreigde en Marie het land uit moest. Ze belandde in Nairobi, Kenia. Een tijdje later werd Marie erkend als vluchteling.

Ook in Nairobi kregen de tentakels van Rwanda Marie te pakken. Weer verspreidde zich het bericht dat alle Rwandese vluchtelingen, erkend of niet, zouden gerepatrieerd worden. Viavia geraakte Matie aan valse papieren, waarmee ze succesvol een vlucht kon nemen naar Zaventem. Ze landde er op 24 januari 1999. Ze werd erkend als vluchtelinge.

Het verhaal van Marie is een onmenselijke waadtocht door oorlog en bloed. Marie heeft het vege lijf gered, maar wat ze heeft meegemaakt heeft van haar een ander mens gemaakt, een vrouw die nooit tot rust zal komen.

Zelf had ik al research achter de rug over de genocide, als achtergrond voor mijn volgende roman, maar het is pas met dit verslag van Marie Bamutese dat ik me heel bewust word van wat dit voor elk individu apart heeft betekend. Door Marie krijgen de naamloze vluchtelingen een gezicht.

Het maakt dat dit verhaal niet ten einde is, waarschijnlijk nooit ten einde zal komen, want de boosdoeners van dit alles, nu aan de macht in Rwanda (en Congo), krijgen geld van de Westerse wereld om het in Afrika wat rustig te houden. Hen wordt voor de rest geen strobreed in de weg gelegd. Als het in Afrika al decennia niet goed komt, is dat vooral te wijten aan de Westerse betrokkenheid. Van de regeringen die meer oor hebben voor de postkoloniale belangen van de eigen economieën met Afrikaanse grondstof, dan voor de meest primaire noden van de plaatselijke bevolking. Het westen dat plaatselijke potentaten blijft  sponsoren, wetende dat het overgrote deel van de bevolking daardoor blijft creperen. Het is een godverdomde schande.